Ohm Yasası ve Devre Çözümleri: TYT'de Garanti Net

Devre soruları doğru kurgulandığında sınavın en kısa sürede çözülebilen sorularıdır. Şartı: Ohm yasasını ezberden değil sezgisel olarak bilmek.

Elektrik konusu lise fiziğinin sınavda en yüksek skor potansiyeli olan bölümlerinden biridir. Çünkü soruların büyük çoğunluğu birkaç temel ilişkinin farklı kombinasyonlarıdır. Bu ilişkilerin en başında Ohm yasası gelir.

Ohm Yasası nedir, neden önemlidir?

Bir iletken üzerindeki gerilim (V), ondan geçen akımın (I) iletkenin direnci (R) ile çarpımına eşittir. Bu denklem, elektrik akımının nasıl davranacağını anlamamızı sağlayan en temel bağıntıdır.

Direnci bir musluk gibi düşünün: gerilim suyu iten basınç, akım da musluktan geçen su miktarıdır. Musluğu sıkarsanız (direnç artarsa) aynı basınçla daha az su geçer.

Seri ve Paralel Devreler: Karıştırmamak için iki kural

Seri bağlamada

• Akım her elemanda aynıdır.
• Gerilim elemanlar arasında paylaşılır.
• Toplam direnç: R_top = R₁ + R₂ + R₃

Paralel bağlamada

• Gerilim her kolda aynıdır.
• Akım kollar arasında paylaşılır.
• Toplam direnç: 1/R_top = 1/R₁ + 1/R₂ + 1/R₃

Hatırlamak için: seride akım ortak, paralelde gerilim ortaktır. Bu iki cümleyi hiç unutmazsanız, devre sorularının yarısını zaten çözmüşsünüz demektir.

TYT'de tipik soru kalıpları

TYT'de devre sorusu genellikle şu yapıda gelir: birkaç direnç verilir, bazıları seri bazıları paralel bağlanmıştır; sorunun istediği şey ya toplam direnç, ya bir elemandan geçen akım, ya da iki nokta arasındaki gerilimdir. Stratejimiz değişmez:

• 1. Devreyi sadeleştir. Paralel kolları tek bir eşdeğer dirence indir, sonra seri toplamı al.
• 2. Ana akımı bul. V = I·R'den toplam akım hemen çıkar.
• 3. Geriye dön. Ana akımı bilince her kolun gerilimi ve akımı sırasıyla bulunur.

Sık yapılan üç hata

İlk hata, paralel direnç formülünü unutmak ve iki direnci doğrudan toplamaktır. İkinci hata, üreteçten geçen akımla bir koldan geçen akımı karıştırmaktır. Üçüncüsü ise iç direnci ihmal etmek; bazı sorularda pilin iç direnci de hesaba katılır ve bu fark işareti değiştirebilir.

Devrede her zaman önce şemayı sadeleştirin. Karışık görünen devrelerin %90'ı, doğru çizildiğinde birkaç seri ve paralel bağlantıdan ibarettir.

Elektrik konusunu sezgisel hale getirdiğinizde TYT'de bu sorulardan net kaçırmak zorlaşır. Dahası AYT'de Kirchhoff yasalarına geçtiğimizde de aynı sezgi sizi taşıyacak.